Sylvia laat zich wegen op de Heksenwaag te Oudewater (Wat Een Wereld, 1963). Natúúrlijk is Sylvia geen heks. Of…
Heksje Sylly
Categorie: televisie
Past, present, future
De kritieken waren niet mals na de eerste uitzending in 1968: Nationaal Allerlei was flauw. En tekstschrijver Herman Pieter de Boer was nog wel helemaal naar Engeland gegaan om inspiratie op te doen bij The Frost Report etc, tevergeefs zoals bleek. Enige lichtpuntje is de steeds terugkerende (zo te zien geimproviseerde) monoloog van een levensmoede Rijk de Gooyer. Sylvia zien we o.a. in een sketch waarin ze een dubbeltje zoekt in haar tasje en er een onophoudelijke berg spullen een Gerard Reve-opsomming waardig uit vist en op tafel deponeert. Mooi vanwege de links naar d’r verleden en toekomst: we zien Ik Jan Cremer langskomen (de originele, maar ook deel 2 en 3), het boek dat nog maar een paar jaar eerder in een Lurelei-sketch figureerde die ze op opschorting van hun tv-show door de Vara kwam te staan, en medespeler Allard van der Scheer zou een paar jaar later billenkoek van d’r krijgen in Wat Zien Ik? O ja, en vanwege d’r leuke petje. En dan zou ik de Ko van Dijk-limonade bijna vergeten.
Witte Piet Sr. & Jr.
Het mag dan nog zomer zijn, het strooigoed ligt reeds in de schappen en dus zal de traditionele jaarlijkse Zwartepietendiscussie niet lang op zich laten wachten. Een mooi moment om De Witte Piet uit de kast te halen, waarin Sylvia de Leur – de titel zegt het al – Witte Piet speelt. In 1970! In Volendam! (Dat wil zeggen, de eerste scene is buiten in Volendam gefilmd, de rest in een studio.) Misschien was ik er zelfs wel bij, maar ik was toen drie en ‘k weet er niks meer van.
Sylvia speelt bakkershulpje Marretje die zich naar de bakkerij haast omdat de zojuist gearriveerde Pieten hun snoepgoed komen halen. Grappig is dat het eerste stuk zich in de haven naast de visafslag afspeelt, maar als Marretje het trappetje afdaalt ze opeens bij het Kerkepad is, een heel stuk verder. Wsch hebben ze het Kerkepad gebruikt omdat er een bordje BAKKERIJ hing. Aan het Kerkepad zat toen bakkerij Van Pooy, een begrip in Volendam; ik ben grootgebracht (nou ja, groot) met het brood van Van Pooy. De familie Van Pooy heette oorspronkelijk Pooyer (de ene tak veranderde de naam in Van Pooy en de andere werd Mooyer; Volendammers die 1+1 konden optellen snapten hoe de vork in de steel zat). Eigenlijk loopt Sylvia dus richting Pooyer, best symbolisch gezien de film die ze hierna zou maken.
Naast het bord BAKKERIJ zien we in koeienletters BEAT BOYS op de muur gekalkt staan. Beat Boys was een van de eerste Volendammer beatbands, m’n oom Harmen zong er in, achterneef Jaap “Louter” speelde gitaar en oom Jan was de manager. Ik vroeg m’n oom Jan – die toevallig ook nog een tijdje in het huisje pal links van dit trappetje heeft gewoond – of hij meer wist van die graffiti. Hij antwoordde dat heel Volendam (maar ook bijv Amsterdam-Noord en Zaandam) vergeven was van Beat Boys-graffiti, als live-band waren ze misschien wel populairder dan de Cats (Beat Boys werd later Left Side, van Lo-Lo-Lo-Locomotion faam).
Sylvia/Marretje ontmoet een Spaans jongetje dat haar vertelt dat hij en zijn zusjes nooit iets krijgen van de Sint, omdat ze niet in het Grote Boek staan. Om toegang te krijgen tot Sint en Boek vermomt ze zich vervolgens als Piet. Een Witte Piet, die allochtone kindertjes helpt! In Volendam! Het FvD was nog niet meer dan een scheet in de luier van kleine Thierry.
Spoiler: het komt uiteindelijk allemaal goed! Maar dan is de film nog niet afgelopen: in het laatste stuk, dat losstaat van het verhaal zelf, komt Mies Bouwman met een roedel kinderen bij de Sint zitten en wordt er wat gekeuveld en gezongen. Sylvia zien we niet meer, maar een klein meisje dat eerst nog wat bedeesd naast de Sint zit ontpopt zich al snel tot de nieuwe hoofdrolspeelster, brutaal met en door de Sint heen pratend, hem tutoyerend en snoepjes etend. Het meisje heet Loesje… Zou het? Jawel, Loesje is natuurlijk de dochter van Sylvia!
Just Like Liz Taylor
Sylvia als Elizabeth Taylor, 1986. Niet verkeerd gecast, Syl had wel wat van (oudere) Liz weg. Uit satirische VPRO-produktie Reagan: Let’s Finish The Job, met Ton van Duinhoven (in z’n laatste grote TV-rol) als Reagan.
Punkie in Woestewolf
Ik heb helemaal niks met hedendaagse enge films. Volgens mij komt dat door de special effects, die zijn te goed. Je ziet een eng monster en denkt: zo, dat hebben ze knap gedaan. Maar bijv zo’n ouwe schokkerig gestopmotionde zwartwit-King Kong uit 1936, díe vind ik angstaanjagend! Ik noem het de Wet van de Knullige Engheid. Je had het in Dr. Who, Quatermass en natuurlijk in de klassieke jaren ’20-griezelfilms: des te amateuristischer de special effects, des te enger. Ik heb er geen verklaring voor, behalve misschien dat goeie horror én slechte special effects beide een spelletje spelen met je bevattingsvermogen… of zoiets. De tv-serie De Vloek van Woestewolf bezorgde menig kind slapeloze nachten in 1974, en het enige wat ze gebruikten was een bluescreen. Je ziet een paar in de lucht zwevende wolvenklauwen, ongelooflijk knullig gedaan, en toch angstaanjagend. Wilfred Takken schreef ooit een mooi stuk over het effect dat de serie had op zijn kinderziel: https://www.nrc.nl/nieuws/2012/07/02/twee-zielen-wonen-ach-in-de-borstvan-de-hertog-1124333-a128199
Woestewolf was geschreven door Paul Biegel en speelde zich in z’n geheel af in (prachtige) decors van de hand van Carl Hollander, waar de spelerssters dus in gebluescreend waren. Een omslachtig werkje (maar ook weer goedkoper dan bijv een echte gouden stad bouwen!) Sylvia speelde in aflevering 3 een gastrol als jonkvrouw Sylvia (!), maar mocht gelijk de rest van de serie blijven. Leuk om te zien dat ze, vaak gecast als oudere vrouw (ze was net 40), nu eens een jongere vrouw mocht spelen.
De serie is mooi om terug te zien (het intromuziekje van Rogier van Otterlo – zie en hoor boven – is ook prachtig en spannend), maar het dik aangezette theatrale spel van de meeste acteurs (vooral Henk Molenberg en Ton van Duinhoven) wordt op den duur een beetje vermoeiend (maar bingewatchen bestond in 1974 dan ook nog niet). Henk van Ulsen speelt ook over the top maar bij hem is het dan weer erg leuk. Sylvia moet de hele tijd vooral lief zijn, gelukkig mag ze ook een keer flink uit d’r slof schieten:
Eigenlijk acteert John Lanting (!) als struikrover Oenk (of Boenk?) hier nog het meest naturel van iedereen. Er is ook een mooie rol weggelegd voor een twaalfjarig jochie dat niet kan praten (iig niet tot het eind) en dus veel moet gebaren. Ik zette het beeld stil en dacht: er is iets met hem, met zijn blik, wat me bekend voorkomt… Wat gespeur leerde me dat deze jongen Igor Utrecht was, later beter bekend als Igor Mortis! Bekend gezicht in de oude Amsterdamse punkscene (ik kende ‘m niet persoonlijk maar moet z’n oude bandje Prediktor wel eens hebben gezien) en tegenwoordig uitstekend tattoo artist in Portland, USA. Hoe kwam hij in die serie terecht? Wat vond hij als grafisch artiest-in-de-dop van de tekeningen van Carl Hollander? Vragen, vragen, die we hem hebben gemaild en waar hij hopelijk ooit hier de antwoorden op geeft 🙂 Hier alvast Igor/Hannes in volle glorie (Henk van Ulsen/ Dr. Kroch is hier trouwens ook een soort proto-punk/goth zie ik nu):
Fokkie gescheurd
Ria Kuyken was jong, mooi, kon goed zingen en werd in 1961 door de gemeente Barneveld verkozen tot Miss Ei. Lijkt het misschien een twijfelachtige eer om als Miss Ei door het leven te gaan, het lot had iets nog ergers voor haar in petto: Ria zou vanaf het daaropvolgende jaar voor altijd in het collectieve geheugen gegrifd staan als “de vrouw van de beer”. In 1962 werd ze tijdens een repetitie voor een circusnummer aangevallen en in haar schouder gebeten door een beer. Het was niet eens een optreden, alleen een repetitie zonder publiek, maar Ria had de domme pech dat persfotograaf Cees de Boer een (vrij onflatteus) plaatje van het voorval schoot dat prompt de hele wereld rondging en de Zilveren Camera en World Press Photo van het jaar won.
Na de foto kreeg Ria een overvolle agenda, niet vanwege haar zangkwaliteiten, maar omdat iedereen wel die vrouw van die beer wilde zien. Ze kon geen optreden doen zonder dat er een grapjas in een berenpak het podium op kwam. Zelfs bij haar overlijden in 2001 kopten de kranten “Ria Kuyken, de vrouw van de beer, overleden”. Toen bekend werd dat Sylvia de Leur op het Nationaal Songfestival van 1973 een berenact ging doen klom Ria meteen in de pen (of de seinsleutel) om haar per telegram te waarschuwen. Ria en Sylvia gaan dan ook ver terug; in 1958 zongen en speelden ze samen in de Benny Vreden-musical Waterproef, de eerste keer ooit dat ze beiden op televisie kwamen.
Ze werden geadverteerd als een “VPRO-ensemble”, wat niet alleen inhield dat de musical door de VPRO werd uitgezonden, maar ook dat ze als een soort promotieteam op toer gingen langs zg. “VPRO-bindingsavonden”. De latere anarchistische Wim T. Schippers-VPRO lag nog mijlenver in het verschiet; op deze avonden werd de musical (met liedjes als “Ik heb m’n fokkie gescheurd”) steevast voorafgegaan door een praatje van een plaatselijke dominee en een wervende toespraak van “VPRO-propagandist” C. Galis. Cor Galis, toen al De Stem van de VPRO! Geen foto gevonden van Syl & Ria tijdens hun allerallereerste TV-optreden, wel een paar met Syl & Ria op de voorkant van (en in) de VPRO-gids, jong, onschuldig en zich niet bewust van de beren die ze nog op de weg tegen zouden komen.
Die eet!
Als je maar lang genoeg op het internet loopt te speuren bereik je op een gegeven moment het punt dat je alles gezien hebt. Wat dan? Beeld en Geluid! Er is veel uit de jaren ’60/’70 gewist maar ook heel veel bewaard gebleven en op te zoeken op hun site (zoekfunctie is niet je dat maar met wat slimmigheidjes goed te gebruiken), én in digitale vorm te koop voor een klein bedrag. Tenminste, videomateriaal kost je 20 Euro per programma, da’s ongeveer de prijs van een dvd, maar dan heb je wel iets unieks, iets wat 40 of 50 jaar stof lag te vergaren, in handen. (Met foto’s ligt het helaas moeilijker, die kan je wel bestellen maar niet bekijken op de site; je kan ze wel zien in het Beeld en Geluid-gebouw maar daar kan je ze weer niet bestellen!) Omdat je het materiaal niet mag verspreiden, ook niet op social media, heeft DeLeurean u tot nu toe (bijna) alleen op screenshots van de aangeschafte videobestanden getrakteerd. Maar soms kom je iets tegen dat zó goed is dat we de regels maar een beetje moeten eh, ombuigen. Onderstaand filmpje staat dus op “verborgen”, dwz alleen jullie, lieve lezers, kunnen erbij! (Ik vind het eigenlijk onzin, zoiets als dit moet gewoon voor iedereen beschikbaar zijn, maar ik wil in de toekomst nog meer spul bekomen van B&G dus geen problemen met ze.) Braaf, toch?
(Ironisch genoeg echoot het filmpje Sylvia’s werkelijkheid; bij het kijken naar foto’s en filmpjes van haar valt het op dat ze steeds, soms binnen enkele maanden, van mollig naar slank en weer terug pingpongt. Robert de Niro kwam aan en viel af uit pure wilskracht, voor de rollen die hij speelde. Sylvia kwam aan en viel af gewoon omdat ze dat nou eenmaal deed net als de meeste mensen. Daarom houden we van d’r.)
Schermvangst
Deze en veel meer plaatjes (o.a. van Nationaal Allerlei uit 1969) zijn zojuist toegevoegd aan het album SCHERMVANGST op onze feesboekpeezj! https://www.facebook.com/heenterugopzijindetijdmetSylvia
Henk en Syl
Hadden we vorig weekend een mooie post in het kader van Gay Pride, blijkt dat pas deze week te zijn! Ja, weet ik veel. Dan nu maar ff over Henk Molenberg. Hij was zo’n beetje de eerste homo waar ik me als tv-kijkend kind bewust van was. Groninger, harde werker, grage eter en goeie (misschien wel beste) vriend van Sylvia. Ontelbaar veel dingen samen gedaan, als duo hadden ze ook af en toe een beetje een Dikke & Dunne-dynamiek: Henk licht pompeus, Sylvia speels/naief:
Begin jaren ’80 hadden ze zelfs even hun eigen tv-show genaamd De Show Van Henk En Syl (die naam was vast het eindprodukt van een lange brainstormsessie), waarvan niks te vinden in het Beeld en Geluid-archief, maar Craptastic80s heeft dit Ramses Shaffylied plus aankondiging & aftiteling geupload, ze hebben vast meer…
‘Scuse me while I Lurelei
Bijna twee decennia voordat de punk het Doe ’t Zelf-principe wereldwijd verspreidde kwam Lurelei met een programma met precies die titel. Ze deden dan ook alles zelf; stonden zelf bij de deur en deden zelf het licht (degene die op dat moment niet in de sketch of het lied zat uiteraard!), en in de pauzes brachten Jasperina, Sylvia en consorten in eigen persoon drankjes rond. En dat deden ze allemaal zes dagen in de week in hun eigen kleine theater, het karakteristieke voormalige Paloni-restaurant naast Bellevue aan de Leidsekade, door hun simpelweg tot Lurelei Theater omgedoopt.
Ergens midden jaren ’60 werden enkele belendende zaaltjes in het Bellevue-complex als TV-studio’s ingericht; in een van die zaaltjes was het dat op 14 maart 1967 Jimi Hendrix met z’n Experience aantrad om voor het TV-programma Fenklup op te treden. De legende wil dat Jimi in de wandelgangen van het theater Jasperina had ontmoet en zo onder de indruk was dat hij ter plekke een aan haar opgedragen lied genaamd Ina Sweetass componeerde en wilde spelen voor de camera’s (dit beweert Tjeerd Posthuma op de Bellevue-site, en al zou het uit de duim gezogen zijn, het is zo’n mooi verhaal dat ik gewoon doe alsof het waar is).
Helaas produceerde de band zo veel herrie (Lurelei klaagde over barsten in het plafond) dat besloten werd ze te laten playbacken. Dus heeft niemand ooit het lied Ina Sweetass gehoord – niemand behalve de TV-krachten die “bijna dinsdag” verstonden en dat nog een tijdje zijn blijven zingen – en ging Doe ’t Zelf dankzij Lurelei die dag niet op voor Jimi Hendrix. (Sylvia keerde april 1967 weer terug naar Lurelei na een blauwe maandag Wim Kan en een bevalling, ze heeft Jimi dus net gemist; wie weet hadden we anders het lied Syl Sweetass gehad!)
DELEUREAN 