Categorie: foto

Fokkie gescheurd

Ria Kuyken als Miss Ei 1961, Barneveld

Ria Kuyken was jong, mooi, kon goed zingen en werd in 1961 door de gemeente Barneveld verkozen tot Miss Ei. Lijkt het misschien een twijfelachtige eer om als Miss Ei door het leven te gaan, het lot had iets nog ergers voor haar in petto: Ria zou vanaf het daaropvolgende jaar voor altijd in het collectieve geheugen gegrifd staan als “de vrouw van de beer”. In 1962 werd ze tijdens een repetitie voor een circusnummer aangevallen en in haar schouder gebeten door een beer. Het was niet eens een optreden, alleen een repetitie zonder publiek, maar Ria had de domme pech dat persfotograaf Cees de Boer een (vrij onflatteus) plaatje van het voorval schoot dat prompt de hele wereld rondging en de Zilveren Camera en World Press Photo van het jaar won.

De fameuze foto. (Dat de achterste beer gewoon doorgaat met de act geeft de foto IMHO een beetje een surrealistisch tintje.)

Na de foto kreeg Ria een overvolle agenda, niet vanwege haar zangkwaliteiten, maar omdat iedereen wel die vrouw van die beer wilde zien. Ze kon geen optreden doen zonder dat er een grapjas in een berenpak het podium op kwam. Zelfs bij haar overlijden in 2001 kopten de kranten “Ria Kuyken, de vrouw van de beer, overleden”. Toen bekend werd dat Sylvia de Leur op het Nationaal Songfestival van 1973 een berenact ging doen klom Ria meteen in de pen (of de seinsleutel) om haar per telegram te waarschuwen. Ria en Sylvia gaan dan ook ver terug; in 1958 zongen en speelden ze samen in de Benny Vreden-musical Waterproef, de eerste keer ooit dat ze beiden op televisie kwamen.

Ze werden geadverteerd als een “VPRO-ensemble”, wat niet alleen inhield dat de musical door de VPRO werd uitgezonden, maar ook dat ze als een soort promotieteam op toer gingen langs zg. “VPRO-bindingsavonden”. De latere anarchistische Wim T. Schippers-VPRO lag nog mijlenver in het verschiet; op deze avonden werd de musical (met liedjes als “Ik heb m’n fokkie gescheurd”) steevast voorafgegaan door een praatje van een plaatselijke dominee en een wervende toespraak van “VPRO-propagandist” C. Galis. Cor Galis, toen al De Stem van de VPRO! Geen foto gevonden van Syl & Ria tijdens hun allerallereerste TV-optreden, wel een paar met Syl & Ria op de voorkant van (en in) de VPRO-gids, jong, onschuldig en zich niet bewust van de beren die ze nog op de weg tegen zouden komen.

Ria Kuyken in 1967. Sommige mensen leren het ook nooit…

Libelle, 1969

Het is raar: oude voorwerpen van waarde als boeken en platen worden bewaard, om later bij tonnen in de kringloopwinkels te liggen. Oude wegwerpmassaprodukten als tijdschriften en tv-gidsen, die zijn zeldzaam en duur, áls je ze vindt, en dan nog: hoe weet je wat je zoekt? Er valt nergens te achterhalen wie of wat in welke nummers van welke bladen heeft gestaan, het is een schat aan informatie die in een moeras van vergetelheid wegzakt. Toevallig las ik in een krant op Delpher over deze fotoreportage, oude Libelle ergens opgesnord, en ziehier! De bijbehorende tekst, zogenaamd van Sylvia maar wsch uit de duim van een copywriter gezogen, rakelt weer alle clichés op: ze is een softie, een huissloofje, eet zich vol etc. Maar de foto’s van Hans Pelgrom (familie van Karl/ Els/ Joris?) zijn prachtig.

Meer Hollandse helden

Natuurlijk hebben jullie het boek Hollandse Helden In De Jaren ’60 al, met foto’s van Louis van Paridon. Tido Gideonse is nóg zo’n fotograaf die in de jaren ’70 plots zijn camera aan de wilgen hing en de vergetelheid in stapte. (Nog) geen boek van, maar wel 680 prachtfoto’s (waaronder deze Sylvia uit 1966) hier te vinden: https://www.spaarnestadphoto.nl/search.pp?flush=1&multikeyword=Tido+gideonse&searchtype=0#ctr-thumbnails

‘Scuse me while I Lurelei

Restaurant Paloni, het latere Lurelei-theater

Bijna twee decennia voordat de punk het Doe ’t Zelf-principe wereldwijd verspreidde kwam Lurelei met een programma met precies die titel. Ze deden dan ook alles zelf; stonden zelf bij de deur en deden zelf het licht (degene die op dat moment niet in de sketch of het lied zat uiteraard!), en in de pauzes brachten Jasperina, Sylvia en consorten in eigen persoon drankjes rond. En dat deden ze allemaal zes dagen in de week in hun eigen kleine theater, het karakteristieke voormalige Paloni-restaurant naast Bellevue aan de Leidsekade, door hun simpelweg tot Lurelei Theater omgedoopt.

Lurelei voor de tegelwand van hun theater, 1963

Ergens midden jaren ’60 werden enkele belendende zaaltjes in het Bellevue-complex als TV-studio’s ingericht; in een van die zaaltjes was het dat op 14 maart 1967 Jimi Hendrix met z’n Experience aantrad om voor het TV-programma Fenklup op te treden. De legende wil dat Jimi in de wandelgangen van het theater Jasperina had ontmoet en zo onder de indruk was dat hij ter plekke een aan haar opgedragen lied genaamd Ina Sweetass componeerde en wilde spelen voor de camera’s (dit beweert Tjeerd Posthuma op de Bellevue-site, en al zou het uit de duim gezogen zijn, het is zo’n mooi verhaal dat ik gewoon doe alsof het waar is).

Jimi, deurman van Lurelei (prachtfoto is van Nico van der Stam)

Helaas produceerde de band zo veel herrie (Lurelei klaagde over barsten in het plafond) dat besloten werd ze te laten playbacken. Dus heeft niemand ooit het lied Ina Sweetass gehoord – niemand behalve de TV-krachten die “bijna dinsdag” verstonden en dat nog een tijdje zijn blijven zingen – en ging Doe ’t Zelf dankzij Lurelei die dag niet op voor Jimi Hendrix. (Sylvia keerde april 1967 weer terug naar Lurelei na een blauwe maandag Wim Kan en een bevalling, ze heeft Jimi dus net gemist; wie weet hadden we anders het lied Syl Sweetass gehad!)

Meer beer

Meer foto’s van Sylvia als berentemster, een eenmalige act die ze opvoerde tijdens het Nationaal Songfestival van 1973. Er waren meer circusacts met bekende artiesten te zien (bijv Jaap Stobbe op het slappe koord!), maar over het nummer van Sylvia was het meest te doen in de media. Dertien jaar eerder namelijk was zangeres Ria Kuyken bij een vergelijkbare act door beren aangevallen en in haar schouder gebeten. Volgens het Vrije Volk van 27 februari 1973 had Ria Kuyken Sylvia een telegram gestuurd om haar te waarschuwen tegen de gevaren van de berenact!

Ria Kuyken en beer

Sylvia, die nooit iets half deed, was zich echter al grondig aan het voorbereiden. Drie weken lang reed ze dagelijks (!) naar Veenendaal om de ijsberen te voeren.

Dit jaar was besloten om Ben Cramer een aantal liedjes te laten zingen waaruit gekozen moest worden. Het winnende lied werd De Oude Muzikant, geschreven door Pierre Kartner. “Ik zie mezelf wel bij de eerste vijf,” zei Ben, maar het liep anders op het Eurovisie Songfestival. Kartner werd beschuldigd van plagiaat (het lied zou lijken op het thema van de Maigret tv-serie) en Ben eindigde als veertiende. Wat zouden zijn kansen zijn geweest als het tweede nummer, Kom Sylvia Dans Met Mij, had gewonnen? (En heeft Sylvia ook daadwerkelijk met hem gedanst? En zoja, met of zonder beren?)