Vies!

Bijna 10 jaar vóór Wat Zien Ik? was Sylvia al samen met Ronnie Bierman te zien in het AVRO-programma Music Hall. Sketches werden afgewisseld met de amusementsmuziek van die tijd; dat in 1963 de echte sixties nog moesten beginnen bleek uit de verschrikte reakties op een optreden van de band van (ex-Shadow) Jet Harris, die door het AVRO-publiek maar vies en vuig werd bevonden. Amusement en rock & roll lagen nog mijlenver van elkaar. Maar één van de mede-medewerkers aan Music Hall, Aart Brouwer (ook in bovenstaand filmpje te zien), deed in 1963 een profetische poging de twee werelden samen te brengen. Zijn single Hé Pssst… gekoppeld aan Vies!, loopt zowel op de melige provo-beat van Het (Kejje Nagaan) als op de absurdistische Wim T. Schippersliedjes van de jaren ’70 vooruit. Vuige rock & roll met als begeleidingsband Johnny & the Cellar Rockers, featuring een piepjonge Jan Akkerman (ja, die van de latere hit Sylvia).

Dankoewel!

“Dat liedje heeft me jaren achtervolgd. Ik wilde ’t niet meer doen, maar ik moest ’t steeds weer doen. Maar nu is het uitgepoept. Ze vragen er nog wel naar, maar dan doe ik alsof ik ’t niet meer ken.”

Sylvia werd in Silezie geboren en kwam na veel omzwervingen als 15-jarige in het pas bevrijde Nederland terecht. Ze kende Pools, Duits, Tsjechisch en een beetje Russisch, maar geen Nederlands. Na 15 jaar had ze zichzelf accentloos Nederlands geleerd, om bij haar eerste plaatopname het volgende intro in te moeten spreken: “Dames ien heerden, thans zieng iek voor oe… Sto Mpazari!”

Het van oorsprong Griekse dierengeluidenkinderliedje (eigenlijk To Kokoraki genaamd) was door Jaap van de Merwe aangetroffen op een plaat van het Engelse duo Flanders & Swann; Sylvia zou het in de Van de Merwe-show En ik… zei de gek opvoeren, later weer bij Lurelei, en nog later bij haar blauwe maandag Wim Kan (mopperkont Kan, die weinig leuks over haar te zeggen heeft in z’n dagboeken, noteert ergens morrend “Grieks liedje groot succes.”) Het zou een albatros om haar nek worden (al zit er geen albatros in het liedje… geloof ik) en ze wilde er later niks meer van weten.

De Flanders & Swann-versie is erg snel en frantic op een typisch Engelse manier; Sylvia doet het langzamer aan, wat het juist extra grappig maakt; als de dochter van een Griekse restaurantuitbater die tussen de schuif… eh, klapdeuren een liedje ten gehore mag brengen. Haar vocale acrobatiek doet hier een beetje denken aan de geniale Engelse comedienne/stemvirtuoos Jane Horrocks.

Wilma de Mesquita

Waarom niet beginnen met mijn favoriete foto uit Sylvia d’r vroege tv-tijd? Op foto’s lijkt haar make-up vaak iets te dik aangezet maar voor het fletse zwart-wit tv-beeld uit die tijd is het perfect, het is alsof ze zichzelf op high contrast zet. Foto is van een Flintstones-sketch uit het eerste deel van Buurten Bij Bueno uit 1963, ze zat toen al bij het taboedoorbrekende Lurelei Cabaret maar dit programma rond de oerdegelijke variete-artiest Bueno de Mesquita bestond nog uit ouderwets vermaak. De Flintstones-aflevering moet nog bewaard zijn gebleven, in ieder geval kunnen we op youtube het beginfilmpje zien; let op hoe ze, zodra ze in beeld komt, meteen in het middelpunt van de aandacht staat. Het soort montere uptempo orkestmuziek dat we hier horen zou later door Lurelei in een genadeloze parodie op het oude variete gebruikt worden. Ook zien we daar het kekke polka dot-jurkje niet meer terug.

Adopteer Een Artiest

Het collectieve geheugen is een raar, wreed ding. Iemand doet iets, wordt beroemd, wordt oud, gaat dood en wat blijft er vervolgens hangen? Einstein was 30 toen hij z’n theorie opschreef, maar hij staat in het collectieve netvlies gegrift als oude grijsaard. Bonnie St. Claire, ooit een fantastisch zangeres, staat nu bekend als verlopen drankorgel. En wat wist ik van bijv. Sylvia de Leur toen ze in 2006 overleed? Dat ze in kluchten, quizzen en sterreclames zat. Gelukkig werd er in datzelfde jaar iets uitgevonden waardoor we opeens – om met de schrijver Kurt Vonnegut te spreken – unstuck in time kwamen: Youtube maakte het mogelijk om naar elk gewenst moment in de tijd te reizen. Rond die tijd ontsloten zich bovendien allerlei krantenarchieven waardoor het hele internet een gigantische DeLeurean werd. Sylvia de Leur heeft het net niet meer meegemaakt, Kurt Vonnegut ook niet.
(Wat Vonnegut en Sylvia de Leur trouwens ook gemeen hebben is dat ze beiden het bombardement op Dresden overleefden; Kurt zat in een ondergronds slachthuis, Sylvia in een overvolle trein die in een tunnel stil was blijven staan.)
Op internet begon ik een soort gevecht tegen de tijd. Eindeloos kon ik kijken naar oude home movies, reclames en tv-programma’s. Van lang verscheiden beroemdheden speurde ik naar foto’s waarop ze nog jong en vol je-kan-me-wat attitude de lens in keken. M’n eerste kennismaking met een jonge Sylvia was een schok: wie is die pocketformaat peroxideblonde verschijning? En waarom lijkt ze zo… on-Nederlands? Grappiger, beweeglijker, sexier en toch ook op een of andere manier ouder en wereldwijzer dan haar studentikoze knokige medespelerssters? Dit moest ik uitzoeken. Al snel ontdekte ik dat er niet één Sylvia de Leur is; ze deed en kon van alles maar had niet het ego en het management om zich als een produkt, een vedette a la Adele of Jasperina te lanceren. Ze was geen ster maar een trouper, die deed wat gedaan moest worden, constant aankwam en afviel en soms helemaal uit het zicht verdween als ze d’r gezin belangrijker vond, m.a.w. een echt mens, niet larger than life, wel altijd as large as life. (Dankzij haar kleine chubby postuur en karakteristieke gezicht werd ze bovendien nooit als een grote schoonheid beschouwd, ten onrechte zoals we zullen zien!) Ik weet niet heel veel van toneel, musicals of cabaret (nog niet tenminste), maar ik weet dit: Sylvia is een Bijna Vergeten Artiest, en in deze tijd waarin het verleden als een grote digitale warboel binnen handbereik ligt is het onze taak Bijna Vergeten Artiesten te adopteren, orde in de chaos te brengen, elk detail boven water te brengen, ons daarbij op de kleinste details focussend en die artiesten zo weer naar het heden te brengen. Vandaar dus.