Auteur: petinaritsjoewtsjoew

Blonde on blonde

Alweer een mooie petfoto!

Het was erg verwarrend om de roodharige Ronnie Bierman Blonde Greet te laten spelen, bleek in 1971 bij de eerste berichten die verschenen over het in de maak zijnde Wat Zien Ik? De Telegraaf had de primeur maar noemde de verkeerde actrice; blonde Sylvia speelde Nel/ “haar van boven”. Ook Simon van Collem haalde de ene Blonde en de andere blonde door elkaar in zijn (op snode wijze door DeLeurean verkregen en hieronder voor uw kijkplezier geplaatste) Avroskoop-reportage op de filmset, waarbij hij getuige was van een van de heftiger scenes. Grappig om te zien hoe houtje-touwtje ze te werk gingen (des te knapper het mooie camerawerk van Jan de Bont). Ook interessant: in het interviewtje met Van Collem blijft Ronnie Bierman een rol spelen; Sylvia komt voor zijn microfoon juist heel anders over dan wanneer ze acteert, haar oogopslag is anders en ze praat serieus en bedachtzaam. En kauwt kauwgum (ze was fanatiek kauwster want goed voor de articulatie). En dat van dat “suikergoed en marsepein”…? Ze zat in gedachten misschien nog bij de Witte Piet...

Sylvia en Ronnie kon het worst wezen wie wie was in de film, ze waren al blij dat ze er samen in speelden. Ronnie: “Wat ik zo vreselijk geweldig vind, is dat Sylvia de Leur Haar van Boven is geworden. We kennen elkaar al van jaren geleden uit het tv-programma Music Hall. Het zat meteen goed tussen ons en we zijn gezworen kameraden geworden. We zien elkaar vaak, woonden vroeger dicht bij elkaar en nu weer, nu we allebei een nieuw huis hebben. We schilderen wat af samen. Twee mooie gilmeiden hoor. Als we telefoneren duurt het een uur, daar krijg je dan zo’n rood, heet oor van. We hebben samen ook eens een niet-eensgezinde Siamese tweeling gedaan, samen in een jurk en iedere helft wou wat anders. We hebben ons gek gelachen.” (Parool, 1971)

Past, present, future

Sylvia en volkszanger Maup Mokum!

De kritieken waren niet mals na de eerste uitzending in 1968: Nationaal Allerlei was flauw. En tekstschrijver Herman Pieter de Boer was nog wel helemaal naar Engeland gegaan om inspiratie op te doen bij The Frost Report etc, tevergeefs zoals bleek. Enige lichtpuntje is de steeds terugkerende (zo te zien geimproviseerde) monoloog van een levensmoede Rijk de Gooyer. Sylvia zien we o.a. in een sketch waarin ze een dubbeltje zoekt in haar tasje en er een onophoudelijke berg spullen een Gerard Reve-opsomming waardig uit vist en op tafel deponeert. Mooi vanwege de links naar d’r verleden en toekomst: we zien Ik Jan Cremer langskomen (de originele, maar ook deel 2 en 3), het boek dat nog maar een paar jaar eerder in een Lurelei-sketch figureerde die ze op opschorting van hun tv-show door de Vara kwam te staan, en medespeler Allard van der Scheer zou een paar jaar later billenkoek van d’r krijgen in Wat Zien Ik? O ja, en vanwege d’r leuke petje. En dan zou ik de Ko van Dijk-limonade bijna vergeten.

Witte Piet Sr. & Jr.

Het mag dan nog zomer zijn, het strooigoed ligt reeds in de schappen en dus zal de traditionele jaarlijkse Zwartepietendiscussie niet lang op zich laten wachten. Een mooi moment om De Witte Piet uit de kast te halen, waarin Sylvia de Leur – de titel zegt het al – Witte Piet speelt. In 1970! In Volendam! (Dat wil zeggen, de eerste scene is buiten in Volendam gefilmd, de rest in een studio.) Misschien was ik er zelfs wel bij, maar ik was toen drie en ‘k weet er niks meer van.

Sylvia speelt bakkershulpje Marretje die zich naar de bakkerij haast omdat de zojuist gearriveerde Pieten hun snoepgoed komen halen. Grappig is dat het eerste stuk zich in de haven naast de visafslag afspeelt, maar als Marretje het trappetje afdaalt ze opeens bij het Kerkepad is, een heel stuk verder. Wsch hebben ze het Kerkepad gebruikt omdat er een bordje BAKKERIJ hing. Aan het Kerkepad zat toen bakkerij Van Pooy, een begrip in Volendam; ik ben grootgebracht (nou ja, groot) met het brood van Van Pooy. De familie Van Pooy heette oorspronkelijk Pooyer (de ene tak veranderde de naam in Van Pooy en de andere werd Mooyer; Volendammers die 1+1 konden optellen snapten hoe de vork in de steel zat). Eigenlijk loopt Sylvia dus richting Pooyer, best symbolisch gezien de film die ze hierna zou maken.

Naast het bord BAKKERIJ zien we in koeienletters BEAT BOYS op de muur gekalkt staan. Beat Boys was een van de eerste Volendammer beatbands, m’n oom Harmen zong er in, achterneef Jaap “Louter” speelde gitaar en oom Jan was de manager. Ik vroeg m’n oom Jan – die toevallig ook nog een tijdje in het huisje pal links van dit trappetje heeft gewoond – of hij meer wist van die graffiti. Hij antwoordde dat heel Volendam (maar ook bijv Amsterdam-Noord en Zaandam) vergeven was van Beat Boys-graffiti, als live-band waren ze misschien wel populairder dan de Cats (Beat Boys werd later Left Side, van Lo-Lo-Lo-Locomotion faam).

Beat Boys: bebrilde zanger is Harmen, blonde James Dean is (helaas net als James jong overleden) Jaap Louter.

Sylvia/Marretje ontmoet een Spaans jongetje dat haar vertelt dat hij en zijn zusjes nooit iets krijgen van de Sint, omdat ze niet in het Grote Boek staan. Om toegang te krijgen tot Sint en Boek vermomt ze zich vervolgens als Piet. Een Witte Piet, die allochtone kindertjes helpt! In Volendam! Het FvD was nog niet meer dan een scheet in de luier van kleine Thierry.

Spoiler: het komt uiteindelijk allemaal goed! Maar dan is de film nog niet afgelopen: in het laatste stuk, dat losstaat van het verhaal zelf, komt Mies Bouwman met een roedel kinderen bij de Sint zitten en wordt er wat gekeuveld en gezongen. Sylvia zien we niet meer, maar een klein meisje dat eerst nog wat bedeesd naast de Sint zit ontpopt zich al snel tot de nieuwe hoofdrolspeelster, brutaal met en door de Sint heen pratend, hem tutoyerend en snoepjes etend. Het meisje heet Loesje… Zou het? Jawel, Loesje is natuurlijk de dochter van Sylvia!

Punkie in Woestewolf

1 van de prachtige decors van Carl Hollander

Ik heb helemaal niks met hedendaagse enge films. Volgens mij komt dat door de special effects, die zijn te goed. Je ziet een eng monster en denkt: zo, dat hebben ze knap gedaan. Maar bijv zo’n ouwe schokkerig gestopmotionde zwartwit-King Kong uit 1936, díe vind ik angstaanjagend! Ik noem het de Wet van de Knullige Engheid. Je had het in Dr. Who, Quatermass en natuurlijk in de klassieke jaren ’20-griezelfilms: des te amateuristischer de special effects, des te enger. Ik heb er geen verklaring voor, behalve misschien dat goeie horror én slechte special effects beide een spelletje spelen met je bevattingsvermogen… of zoiets. De tv-serie De Vloek van Woestewolf bezorgde menig kind slapeloze nachten in 1974, en het enige wat ze gebruikten was een bluescreen. Je ziet een paar in de lucht zwevende wolvenklauwen, ongelooflijk knullig gedaan, en toch angstaanjagend. Wilfred Takken schreef ooit een mooi stuk over het effect dat de serie had op zijn kinderziel: https://www.nrc.nl/nieuws/2012/07/02/twee-zielen-wonen-ach-in-de-borstvan-de-hertog-1124333-a128199

Woestewolf was geschreven door Paul Biegel en speelde zich in z’n geheel af in (prachtige) decors van de hand van Carl Hollander, waar de spelerssters dus in gebluescreend waren. Een omslachtig werkje (maar ook weer goedkoper dan bijv een echte gouden stad bouwen!) Sylvia speelde in aflevering 3 een gastrol als jonkvrouw Sylvia (!), maar mocht gelijk de rest van de serie blijven. Leuk om te zien dat ze, vaak gecast als oudere vrouw (ze was net 40), nu eens een jongere vrouw mocht spelen.

De serie is mooi om terug te zien (het intromuziekje van Rogier van Otterlo – zie en hoor boven – is ook prachtig en spannend), maar het dik aangezette theatrale spel van de meeste acteurs (vooral Henk Molenberg en Ton van Duinhoven) wordt op den duur een beetje vermoeiend (maar bingewatchen bestond in 1974 dan ook nog niet). Henk van Ulsen speelt ook over the top maar bij hem is het dan weer erg leuk. Sylvia moet de hele tijd vooral lief zijn, gelukkig mag ze ook een keer flink uit d’r slof schieten:

Eigenlijk acteert John Lanting (!) als struikrover Oenk (of Boenk?) hier nog het meest naturel van iedereen. Er is ook een mooie rol weggelegd voor een twaalfjarig jochie dat niet kan praten (iig niet tot het eind) en dus veel moet gebaren. Ik zette het beeld stil en dacht: er is iets met hem, met zijn blik, wat me bekend voorkomt… Wat gespeur leerde me dat deze jongen Igor Utrecht was, later beter bekend als Igor Mortis! Bekend gezicht in de oude Amsterdamse punkscene (ik kende ‘m niet persoonlijk maar moet z’n oude bandje Prediktor wel eens hebben gezien) en tegenwoordig uitstekend tattoo artist in Portland, USA. Hoe kwam hij in die serie terecht? Wat vond hij als grafisch artiest-in-de-dop van de tekeningen van Carl Hollander? Vragen, vragen, die we hem hebben gemaild en waar hij hopelijk ooit hier de antwoorden op geeft 🙂 Hier alvast Igor/Hannes in volle glorie (Henk van Ulsen/ Dr. Kroch is hier trouwens ook een soort proto-punk/goth zie ik nu):

Igor als Hannes
Igor paar jaar later (foto uit Paradisoboek van Max Natkiel)

Fokkie gescheurd

Ria Kuyken als Miss Ei 1961, Barneveld

Ria Kuyken was jong, mooi, kon goed zingen en werd in 1961 door de gemeente Barneveld verkozen tot Miss Ei. Lijkt het misschien een twijfelachtige eer om als Miss Ei door het leven te gaan, het lot had iets nog ergers voor haar in petto: Ria zou vanaf het daaropvolgende jaar voor altijd in het collectieve geheugen gegrifd staan als “de vrouw van de beer”. In 1962 werd ze tijdens een repetitie voor een circusnummer aangevallen en in haar schouder gebeten door een beer. Het was niet eens een optreden, alleen een repetitie zonder publiek, maar Ria had de domme pech dat persfotograaf Cees de Boer een (vrij onflatteus) plaatje van het voorval schoot dat prompt de hele wereld rondging en de Zilveren Camera en World Press Photo van het jaar won.

De fameuze foto. (Dat de achterste beer gewoon doorgaat met de act geeft de foto IMHO een beetje een surrealistisch tintje.)

Na de foto kreeg Ria een overvolle agenda, niet vanwege haar zangkwaliteiten, maar omdat iedereen wel die vrouw van die beer wilde zien. Ze kon geen optreden doen zonder dat er een grapjas in een berenpak het podium op kwam. Zelfs bij haar overlijden in 2001 kopten de kranten “Ria Kuyken, de vrouw van de beer, overleden”. Toen bekend werd dat Sylvia de Leur op het Nationaal Songfestival van 1973 een berenact ging doen klom Ria meteen in de pen (of de seinsleutel) om haar per telegram te waarschuwen. Ria en Sylvia gaan dan ook ver terug; in 1958 zongen en speelden ze samen in de Benny Vreden-musical Waterproef, de eerste keer ooit dat ze beiden op televisie kwamen.

Ze werden geadverteerd als een “VPRO-ensemble”, wat niet alleen inhield dat de musical door de VPRO werd uitgezonden, maar ook dat ze als een soort promotieteam op toer gingen langs zg. “VPRO-bindingsavonden”. De latere anarchistische Wim T. Schippers-VPRO lag nog mijlenver in het verschiet; op deze avonden werd de musical (met liedjes als “Ik heb m’n fokkie gescheurd”) steevast voorafgegaan door een praatje van een plaatselijke dominee en een wervende toespraak van “VPRO-propagandist” C. Galis. Cor Galis, toen al De Stem van de VPRO! Geen foto gevonden van Syl & Ria tijdens hun allerallereerste TV-optreden, wel een paar met Syl & Ria op de voorkant van (en in) de VPRO-gids, jong, onschuldig en zich niet bewust van de beren die ze nog op de weg tegen zouden komen.

Ria Kuyken in 1967. Sommige mensen leren het ook nooit…

Libelle, 1969

Het is raar: oude voorwerpen van waarde als boeken en platen worden bewaard, om later bij tonnen in de kringloopwinkels te liggen. Oude wegwerpmassaprodukten als tijdschriften en tv-gidsen, die zijn zeldzaam en duur, áls je ze vindt, en dan nog: hoe weet je wat je zoekt? Er valt nergens te achterhalen wie of wat in welke nummers van welke bladen heeft gestaan, het is een schat aan informatie die in een moeras van vergetelheid wegzakt. Toevallig las ik in een krant op Delpher over deze fotoreportage, oude Libelle ergens opgesnord, en ziehier! De bijbehorende tekst, zogenaamd van Sylvia maar wsch uit de duim van een copywriter gezogen, rakelt weer alle clichés op: ze is een softie, een huissloofje, eet zich vol etc. Maar de foto’s van Hans Pelgrom (familie van Karl/ Els/ Joris?) zijn prachtig.

Die eet!

Als je maar lang genoeg op het internet loopt te speuren bereik je op een gegeven moment het punt dat je alles gezien hebt. Wat dan? Beeld en Geluid! Er is veel uit de jaren ’60/’70 gewist maar ook heel veel bewaard gebleven en op te zoeken op hun site (zoekfunctie is niet je dat maar met wat slimmigheidjes goed te gebruiken), én in digitale vorm te koop voor een klein bedrag. Tenminste, videomateriaal kost je 20 Euro per programma, da’s ongeveer de prijs van een dvd, maar dan heb je wel iets unieks, iets wat 40 of 50 jaar stof lag te vergaren, in handen. (Met foto’s ligt het helaas moeilijker, die kan je wel bestellen maar niet bekijken op de site; je kan ze wel zien in het Beeld en Geluid-gebouw maar daar kan je ze weer niet bestellen!) Omdat je het materiaal niet mag verspreiden, ook niet op social media, heeft DeLeurean u tot nu toe (bijna) alleen op screenshots van de aangeschafte videobestanden getrakteerd. Maar soms kom je iets tegen dat zó goed is dat we de regels maar een beetje moeten eh, ombuigen. Onderstaand filmpje staat dus op “verborgen”, dwz alleen jullie, lieve lezers, kunnen erbij! (Ik vind het eigenlijk onzin, zoiets als dit moet gewoon voor iedereen beschikbaar zijn, maar ik wil in de toekomst nog meer spul bekomen van B&G dus geen problemen met ze.) Braaf, toch?

(Ironisch genoeg echoot het filmpje Sylvia’s werkelijkheid; bij het kijken naar foto’s en filmpjes van haar valt het op dat ze steeds, soms binnen enkele maanden, van mollig naar slank en weer terug pingpongt. Robert de Niro kwam aan en viel af uit pure wilskracht, voor de rollen die hij speelde. Sylvia kwam aan en viel af gewoon omdat ze dat nou eenmaal deed net als de meeste mensen. Daarom houden we van d’r.)