Zuilen en Trossen

Voordat de TROS in 1964 begon was de Nederlandse radio en TV even verzuild als de Nederlandse sportclubs, kranten en scholen dat toen nog waren. Elke zuil had zijn eigen omroep met zijn eigen domineetjes met hun eigen stichtelijke praatjes, met af en toe wat vermaak er tussendoor. Zelfs bij de vrijzinnige VPRO werd het Lurelei-lied Callgirl voorafgegaan door een dominee die de kwestie wel even haarfijn uit kwam “liggen”. De oprichters van de TROS (eigenlijk TROV want het was een vereniging, geen stichting!) kwamen uit de commerciele TV-hoek en hadden als enige doelstelling het publiek te “geven wat het wilde”. Ze hadden korte tijd als TV Noordzee vanaf het REM-eiland uitgezonden tot de regering daar een stokje voor stak. Hoewel het Lurelei-cabaret de spot dreef met het commerciele Radio Veronica hadden ze bijna een eigen show op TV Noordzee gekregen (wsch hoopten ze daar geen last te krijgen van dominees).

Door het succes van de TROS gingen ook de zuil-omroepen langzaam overstag en maakten de dominees plaats voor spelletjes en amusement, een verschijnsel dat in 1973 in het Parool voor het eerst werd aangeduid met het woord “vertrossing”. In datzelfde jaar oogstte de nieuwe Annie M. G. Schmidt-musical Wat Een Planeet jubelende kritieken, kritieken waar Annie zich flink boos om maakte want de critici letten volgens haar niet op de kwaliteit van de musical, maar alleen op de maatschappij-kritiese inhoud. “Het is opvallend dat ze vinden dat een musical pas ‘ergens over gaat’, als er maatschappijkritiek in voorkomt. Een liedje dat alle misstanden, onderdrukking en ellende opsomt krijgt meteen een goede aantekening, terwijl dat opsommen juist een goedkope en doorzichtige truc is, tot vervelens toe ook in allerlei cabaretjes toegepast. Dat is typisch Nederlands. Het calvinisme steekt de kop altijd weer op.” De dominees en hun stichtelijke praatjes waren weer opgedoken, nu in de Linkse Kerk.

Toch was het volgende project dat Annie ondernam precies zo’n “cabaretje”. Een geplande musical met Jasperina de Jong ging niet door omdat zij niet met Annie’s medetekstschrijver (de oude Lureleier Guus Vleugel) samen wilde werken, en dus gingen ze aan de slag voor een cabaretprogramma genaamd Je Moet Er Mee Leren Leven. Het was een van de eerste projecten waar Sylvia de Leur aan werkte na de dood van haar zoontje, de titel zal voor haar extra beladen zijn geweest.

Gelukkig was de combi Annie M.G./ Guus Vleugel een tweesnijdend mes dat genadeloos niet alleen de gewone “ellende” maar ook, of juist, de eigen boezem wist te fileren. Sylvia kreeg één van de prijsnummers te vertolken, het wsch door Guus Vleugel (Annie deed vooral de dialogen) geschreven Vertrossing, waarin op typisch Vleugeliaanse wijze de boel een keer of vier ondersteboven wordt gekeerd. Syl (als huisvrouw Riek) roept de hulp in van een Vertroskundige (“help, ik vertros!”), die hoogstaande cultuur voorschrijft: Beethoven, Flaubert, Balzac (“zak-zak-zak”, chachachaat ze er achteraan), etc. Maar dan vertelt een student dialectiek (ja, dat was ooit een vak, fak-fak-fak!) haar dat dat allemaal hartstikke bourgeois is; Breuker en Peter Schat, dat gaat tenminste ergens over (het keurige orkestje barst prompt uit in een staaltje authentieke piepknorjazz). Maar nee, dat blijkt dan weer hartstikke elitair. Ten einde raad vindt ze tenslotte Jezus en eindigt in een uitbundige gospel. Van de Vertrosser via allerlei omweggetjes weer terug bij een Verlosser: de jaren zeventig in een notedop.