Voor u opgeduikeld uit de online collectie van het Theater Instituut Nederland: een stuk of wat prachtfoto’s van het obscure vroege Jaap van de Merwe-programma En Ik Zei De Gek.
En Ik Zei De Gek beleefde z’n premiere in december 1961 en zou enkele maanden opgevoerd worden in het “nieuwe theater” De Brakke Grond (toen al een paar eeuwen in gebruik als o.a. veilinghuis, maar blijkbaar nog niet als theater). Aart Gisolf was muzikaal begeleider van Jaap van de Merwe, hoorde van een vacature en deed een goed woordje voor zijn vrouw. Sylvia was alleen net bevallen en letterlijk en figuurlijk nog niet helemaal in vorm; het verhaal gaat dat, toen Jaap langskwam en ze van de trap af kwam stommelen, hij uitriep: “Nee, dit kan je me niet aandoen, Aart!” Maar aan deze foto’s te zien was Sylvia al snel weer bijgetrokken.
Jaap van de Merwe was een pionier van het linkse, maatschappijkritiese cabaret; als cabaretier was hij niet zo goed als hij dacht dat hij was, hij had een licht opgeblazen zelfbeeld (“Over tien jaar sta ik aan de top”) en werd vaak afgekraakt door de pers, maar als liedjesschrijver (heeft een stuk of wat prachtige liedjes gepend als Drie Eskadrons en Blokkendoos Boem) en aanjager was hij van groot belang en grote invloed op de volgende generatie.
De Brakke Grond zou natuurlijk uitgroeien tot een gerenommeerd theater; minder bekend is dat het zaaltje ook in de popgeschiedenis een kleine historische rol vervult. Het was nl. de lokatie van het allereerste Nederlandse optreden van The Clash, pioniers van de linkse maatschappijkritiese punk, op een door Muziekkrant Oor georganiseerd feest op 14 mei 1977. Er is een opname van op youtube; je hoort hoe de dronken journalisten en aanverwant tuig half apathisch, half lacherig reageren op de hun voorgeschotelde punkhap, en hoe Joe Strummer en trawanten op hun beurt de feestvierders afkatten.
Ook valt hier op dat de band, die vanaf de eerste muzikale schreden al beschikte over een grote bek en gezwollen manifesto’s, op dat moment nog niet de strakheid en trefzekerheid bezat die ze nodig hadden om hun boodschap kracht bij te zetten. Eigenlijk was The Clash een soort Jaap van de Merwe van de rock & roll: invloedrijke pioniers met misschien een iets opgezwollen zelfbeeld en een grote bek, maar ook een groot hart. En een stuk of wat prachtige liedjes.
Het lied Drie Eskadrons handelt over de huzaren die in de vijfdaagse strijd tegen de Duitsers – nu precies 80 jaar geleden – in de Gelderse Vallei sneuvelden. Van de Merwe maakte er werk van zo veel mogelijk gesneuvelden bij naam te noemen in de tekst, en maakte Simon Thomas, Scholten, Beemsterboer en Duijf hiermee onsterfelijk. Maar hij schijnt ook een aantal namen uit z’n duim te hebben gezogen: Cruijff komt bijvoorbeeld op geen enkele lijst van gesneuvelden voor. Maar rijmde wel handig op Duijf.
DELEUREAN 